Irena Sendlerowa
Urodziła się w 1910 roku. Uważała, że pomaganie innym ma we krwi – gdy miała 10 lat jej ojciec umarł zarażony tyfusem, ponieważ jako jedyny lekarz zdecydował się udzielać pomocy chorym.
Ona sama, pomimo problemów zdrowotnych zaangażowała się w szkole średniej w działalność harcerstwa. Tam – jak mówiła – nauczono ją odróżniać dobro od zła i opiekować się innymi.
Realizacja: Andrzej Wolf
Studia i pierwsze kroki zawodowe
Studiowała w Warszawie prawo, a później polonistykę, ze względu na kursy pedagogiczne, w których bardzo chciała uczestniczyć. Zawieszono ją w prawach studenta, kiedy opowiedziała się po stronie uczniów żydowskich i przeciwko gettu ławkowemu, które nakazywało im siedzieć oddzielnie od studentów „polskich”.
Pierwszą pracę znalazła w Sekcji Pomocy Matce i Dziecku przy Obywatelskim Komitecie Pomocy Społecznej – powierzono jej dział Opieki Nad Matkami Nieślubnych Dzieci. Niestety sekcję szybko zlikwidowano, ponieważ kilku pracowników należało do skrajnej lewicy. Irenę Sendlerową przeniesiono do Wydziału Opieki Społecznej zarządu Miasta Warszawy na ulicy Złotej.
Na początku wojny przystąpiła do konspiracyjnej PPS, w której roznosiła ukrywającym się w lesie partyzantom leki i dostarczała zapomogę profesorom Uniwersytetu Warszawskiego. Od 1942 roku należała do Społecznego Komitetu Pomocy Ludności Żydowskiej im. Konrada Żegoty, założonego przez Zofię Kossak-Szczucką i Wandę Krahelską-Filipowicz. Została kierowniczką Referatu Dziecięcego.
Skrupulatnie prowadziła księgowość, aby udokumentować, że wszystkie pieniądze przekazane władzom Polski podziemnej przez organizacje żydowskie działające w Ameryce trafiły do potrzebujących.
Ratowanie dzieci z getta
Irena Sendlerowa wykazała się nie tylko wielką odwagą narażając własne życie, aby ratować innych, ale także niezrównanymi umiejętnościami organizatorskimi. Aby ocalić jedno żydowskie dziecko potrzebne było zaangażowanie co najmniej dziesięciu Polaków. Należało nie tylko wyprowadzić dziecko z getta, ale też zapewnić mu schronienie na czas, kiedy nauczy się podstawowych modlitw oraz języka polskiego, a później znaleźć mu bezpieczny dom, dostarczać środki do życia oraz opiekę medyczną.
Zadbała także o to, aby dzieci nie utraciły swojej tożsamości. Na cienkim pasku bibuły zapisywała prawdziwe oraz przybrane imię i nazwisko, a także zakodowany adres kryjówki. Zapiski zakopała w słojach w ziemi.
Wydawnictwo Marginesy, Warszawa 2014, p. 154
Aresztowanie i ukrywanie się
Jeszcze tego samego roku, jako siostra „Jolanta”, została aresztowana i zawieziona na Pawiak. Śmierci uniknęła tylko dzięki staraniom Żegoty, która przekupiła jednego z oficerów. Przez Niemców uznana za zmarłą, ukrywała się pod fałszywym nazwiskiem — nie mogła przez to pojawić się nawet na pogrzebie matki.
Praca zawodowa po wojnie
Po wojnie objęła stanowisko w Wydziale Zdrowia i Opieki Społecznej Rady Narodowej Miasta Warszawy, a po miesiącu została jego naczelnikiem. Od 1952 roku pełniła funkcję Naczelnika Nadzoru Pedagogicznego w Ministerstwie Oświaty. W 1958 roku została dyrektorem departamentu średnich szkół medycznych w ministerstwie zdrowia.
Przed wydarzeniami ’68 roku została wysłana na przymusową emeryturę, oskarżona o sprzyjanie Izraelowi. Raz uniknęła aresztowania — w czasach stalinowskich równoznacznego z karą śmierci — dzięki jednej z ocalonych, żonie pułkownika będącego szefem Urzędu Bezpieczeństwa w Warszawie. Do 1984 roku pracowała w bibliotece szkolnej, by nadal mieć kontakt z młodzieżą.
Działalność społeczna i organizacyjna
Poza pracą zawodową angażowała się w działanie wielu organizacji, m.in. Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, Czerwonego Krzyża i Związku Nauczycielstwa Polskiego — z którego wystąpiła, by przystąpić do „Solidarności”. Przez dwie kadencje była radną w Stołecznej Radzie Narodowej i przewodniczącą Komisji Zdrowia. Od początku istnienia należała do Otwartej Rzeczpospolitej – Stowarzyszenia Przeciw Antysemityzmowi i Ksenofobii.
Odznaczenia i ostatnie lata
Została uhonorowana m.in. Orderem Orła Białego i nagrodą im. Jana Karskiego oraz honorowym obywatelstwem Izraela. Za swoje najważniejsze odznaczenie uważała medal „Sprawiedliwy wśród narodów świata”. Drzewko w Alei Sprawiedliwych w Izraelu mogła zasadzić dopiero w 1983 roku, gdy władze zgodziły się wydać jej paszport.
Zmarła 12 maja 2008 roku w Warszawie, w domu opieki prowadzonym przez ojców Bonifratrów na Nowym Mieście. Do końca otaczali ją przyjaciele.
Opracowanie:
Iga Kazimierczyk, Dorota Marszałek
Bibliografia:
Matka dzieci Holocaustu. Historia Ireny Sendlerowej, oprac. Anna Mieszkowska, Wydaw. Literackie MUZA S.A., Warszawa 2007